Vina Health

Mấy ngày qua, trên mạng xã hội lan truyền nỗi lo: "Trẻ em sắp bị lấy thận, lấy gan theo luật mới". Nhiều phụ huynh hoang mang, hỏi nhau xem có thật không.

Xin nói rõ ngay từ đầu, để không ai hiểu lầm: đây mới là DỰ THẢO luật, chưa phải luật có hiệu lực. Và chính trong bản dự thảo mới nhất — gửi đại biểu Quốc hội ngày 01/11/2026, Bộ trưởng Y tế giải trình sáng 02/11 — điều viết rõ nhất lại là điều ngược với tin đồn: tuyệt đối cấm lấy mô không tái sinh hoặc bộ phận cơ thể của người sống dưới 18 tuổi.

Bài này giải thích đúng 3 sự thật trong dự thảo, theo đúng văn bản và phát biểu chính thức — không thêm, không bớt.

Vì sao dự thảo này gây tranh cãi?

Dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi) — sửa đổi Luật năm 2006 — đang được Quốc hội khóa XVI thảo luận.

Bản dự thảo trình Quốc hội ngày 21/10/2026 đề xuất mở rộng nguồn hiến, trong đó cho phép người dưới 18 tuổi đăng ký và hiến bộ phận cơ thể sau khi chết não, chết tuần hoàn nếu đã đăng ký hoặc bày tỏ nguyện vọng trước khi chết và được người đại diện đồng ý. Đề xuất này lập tức vấp phải nhiều ý kiến trái chiều, đặc biệt về quyền tự quyết của trẻ em, vai trò của người đại diện và nguy cơ phát sinh hệ lụy tâm lý, đạo đức xã hội.

Tiếp thu ý kiến thẩm tra, ý kiến đại biểu Quốc hội và dư luận, Chính phủ đã gửi bản chỉnh lý ngày 01/11/2026. Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan giải trình tại hội trường Quốc hội sáng 02/11, và Cục trưởng Cục Quản lý Khám, chữa bệnh (TS. Hà Anh Đức) trả lời phỏng vấn ngày 03/11.

Sự thật 1: Tuyệt đối cấm lấy mô không tái sinh, bộ phận cơ thể người sống dưới 18 tuổi

Phát biểu tại Quốc hội sáng 02/11, Bộ trưởng Đào Hồng Lan khẳng định: "Việc triển khai này tuyệt đối không lấy mô không tái sinh hoặc bộ phận cơ thể của người sống dưới 18 tuổi".

Bà nhấn mạnh đây là điều kiện quan trọng, "cần phải được mọi người hiểu rõ để tránh những cách hiểu sai lệch trong dư luận, nhất là lo ngại dự thảo luật mở đường cho việc lấy, mua bán bộ phận cơ thể người".

Nói cách khác: không có chuyện trẻ em còn sống bị lấy thận, lấy gan, hay bất kỳ bộ phận cơ thể nào. Đây là ranh giới đỏ của dự thảo, được cả 4 nguồn chính thống đưa tin trùng khớp (Dân Việt, Kênh14 dẫn VnExpress, Tuổi Trẻ, HĐND TP.HCM).

Sự thật 2: Trường hợp duy nhất trẻ dưới 18 tuổi được hiến — và 5 điều kiện bảo vệ

Người dưới 18 tuổi không hoàn toàn không được hiến mô khi còn sống — nhưng chỉ trong một trường hợp duy nhất, với điều kiện rất chặt chẽ:

Chỉ được hiến mô tái sinh — tức loại mô cơ thể có thể tự tái tạo lại — thuộc danh mục do Bộ Y tế quy định, ví dụ tế bào gốc tạo máu, tế bào lympho từ máu ngoại vi. Không hiến bộ phận cơ thể. Không hiến mô không tái sinh.

Và phải đáp ứng đủ 5 điều kiện:

1. Chỉ hiến cho anh, chị, em ruột — không hiến cho cha, mẹ hay bất kỳ ai khác.
2. Không có người hiến trưởng thành phù hợp — chỉ khi không tìm được người lớn nào hiến được thì mới xét đến trẻ.
3. Có văn bản đồng ý của cả cha và mẹ đẻ (hoặc người còn lại nếu một người đã mất).
4. Người hiến và cha, mẹ đẻ đều được tư vấn độc lập — người tư vấn không được là người khám, chẩn đoán, quyết định chỉ định ghép hay trực tiếp thực hiện ca ghép.
5. Cơ sở lấy mô phải thành lập Hội đồng tư vấn gồm chuyên gia y tế, pháp luật và tâm lý; thành viên Hội đồng không được tham gia quá trình lấy, ghép mô của trường hợp đó. Bác sĩ đánh giá người hiến đủ điều kiện cũng phải độc lập với bác sĩ chẩn đoán, chỉ định ghép.

Việc giới hạn người nhận trong phạm vi anh, chị, em ruột có lý do rõ ràng, theo giải trình của Chính phủ: tránh tình huống cha, mẹ vừa là người đại diện quyết định việc hiến mô, vừa là người nhận mô từ con — để tăng tính độc lập trong tư vấn và bảo vệ quyền lợi của người hiến.

Sự thật 3: Điều đã thay đổi so với dự thảo tháng 10

So với bản dự thảo đầu tháng 10 và bản trình ngày 21/10, bản chỉnh lý 01/11 đã thu hẹp đáng kể:

• Rút đề xuất cho người dưới 18 tuổi hiến mô tái sinh cho cha, mẹ. Trước đây, nhóm 15–18 tuổi được hiến cho cha, mẹ, anh, chị, em ruột; người dưới 15 tuổi có thể hiến cho cha, mẹ trong điều kiện nhất định. Nay chỉ còn anh, chị, em ruột.
• Bỏ cách phân nhóm theo mốc 15 tuổi và bỏ trường hợp người dưới 15 tuổi hiến cho cha, mẹ.
• Chỉ người từ đủ 18 tuổi trở lên mới được bày tỏ nguyện vọng và đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể, hiến xác của mình. Chính phủ đã bỏ đề xuất cho người dưới 18 tuổi đăng ký hiến bộ phận cơ thể sau khi chết não, chết tuần hoàn và đăng ký hiến xác — cùng toàn bộ quy định về đăng ký, thay đổi, hủy đăng ký của nhóm này.
• Người từ đủ 18 tuổi trở lên nhưng chưa đăng ký hiến chỉ được hiến mô khi còn sống cho cha đẻ, mẹ đẻ, anh, chị, em ruột hoặc con ruột.

Ngoài ra, dự thảo cũng bỏ trường hợp lấy mô tái sinh khi cấp cứu và trường hợp hiến mô thuộc bộ phận cơ thể không còn sử dụng được cho chính người đó — để tránh nguy cơ bị lợi dụng.

Siết mua bán, trục lợi: từ 10 lên 21 nhóm hành vi bị cấm

Một điểm nữa được Bộ trưởng nhấn mạnh: dự thảo tăng số nhóm hành vi bị nghiêm cấm từ 10 lên 21, tạo cơ sở pháp lý rõ ràng hơn cho cơ quan chức năng điều tra, xử lý vi phạm. Trong đó:

• Nghiêm cấm lấy mô, bộ phận cơ thể từ bào thai.
• Nghiêm cấm tổ chức hoặc tạo điều kiện đưa người Việt Nam ra nước ngoài, hoặc người nước ngoài vào Việt Nam, để hiến, ghép trái quy định.
• Nghiêm cấm dụ dỗ, lừa dối người khác hiến mô, bộ phận cơ thể; nghiêm cấm quảng cáo, môi giới hiến, nhận mô, bộ phận cơ thể vì mục đích thương mại; nghiêm cấm can thiệp trái phép vào Cơ sở dữ liệu quốc gia về quản lý mô, bộ phận cơ thể người.
• Bổ sung xác minh nhân thân, mối quan hệ giữa người hiến và người được ghép; bảo đảm tính độc lập trong tư vấn, đánh giá điều kiện hiến và thực hiện lấy, ghép.

Người hiến có quyền từ chối tại bất kỳ thời điểm nào, và cơ sở y tế phải tôn trọng, thực hiện đúng nguyện vọng này.

Về xác định chết não, Bộ trưởng cho biết Việt Nam đã có quy định pháp lý chặt chẽ từ năm 2007: việc xác định chết não phải đáp ứng 8 tiêu chuẩn lâm sàng, 5 tiêu chuẩn cận lâm sàng và được thực hiện 3 lần trong khoảng thời gian tối thiểu 12 giờ. Dự thảo bổ sung quy định về hội đồng xác định chết não, chết tuần hoàn, bảo đảm tính độc lập với hoạt động điều trị, vận động hiến và lấy, ghép.

Người dân cần biết gì lúc này?

Thứ nhất, dự thảo chưa có hiệu lực. Mọi quy định trên vẫn đang trong quá trình Quốc hội xem xét, chỉnh lý. Đừng vội tin những bài viết nói "luật đã cho phép" hay "từ ngày X sẽ lấy tạng trẻ em".

Thứ hai, thủ tục đăng ký hiến tạng hiện hành vẫn theo Luật 2006: người từ đủ 18 tuổi có thể đăng ký hiến tại Trung tâm Điều phối ghép tạng Quốc gia (Bệnh viện Việt Đức) hoặc đăng ký online qua vnhot.vn, nhận thẻ sau khoảng 3–4 tuần, hoàn toàn miễn phí. Việc đăng ký chỉ thể hiện mong muốn — khi người hiến qua đời, việc lấy mô, bộ phận cơ thể vẫn cần văn bản đồng ý của người đại diện theo thứ tự ưu tiên (cha đẻ, mẹ đẻ, vợ, chồng, con ruột, anh ruột, chị ruột, ông, bà).

Thứ ba, nếu đọc được tin gây hoang mang về hiến tạng trẻ em, hãy đối chiếu với nguồn chính thống — báo cáo tiếp thu, giải trình của Chính phủ, phát biểu của Bộ trưởng tại Quốc hội — trước khi chia sẻ. Một lượt chia sẻ sai có thể khiến nhiều gia đình lo lắng không đáng có.

Những điều chưa rõ — chúng tôi không khẳng định

Để minh bạch, có 2 thông tin xuất hiện trên mạng mà bài này không dùng làm khẳng định chính vì chưa đối chiếu được độc lập:

• Ngày dự kiến biểu quyết thông qua (21/11/2026) — hiện chỉ có 1 nguồn (AloBacsi) nêu.
• Con số "25 tuổi" liên quan đến độ tuổi — hai nguồn viết mâu thuẫn nhau về đối tượng áp dụng (người hiến hay người được hiến), nên chúng tôi không dùng con số này cho đến khi đối chiếu được văn bản dự thảo.

Khi dự thảo được Quốc hội biểu quyết, chúng tôi sẽ cập nhật trong bài viết tiếp theo.

Kết

Hiến, ghép mô, bộ phận cơ thể người là thành tựu quan trọng của y học — mỗi ca ghép thành công là thêm một cơ hội sống cho người bệnh. Nhưng mở rộng cơ hội cứu người không được đánh đổi sự an toàn, quyền và lợi ích của người hiến — nhất là trẻ em. Đó cũng chính là nguyên tắc xuyên suốt mà Bộ trưởng Đào Hồng Lan nhấn mạnh khi giải trình dự thảo này.

Hiểu đúng luật là cách tốt nhất để bảo vệ con mình — và để những nghĩa cử hiến tặng thực sự đến được với người cần nó.

Bạn còn thắc mắc nào về dự thảo này? Hãy để lại bình luận — chúng tôi sẽ tổng hợp và đối chiếu với nguồn chính thống trong bài cập nhật tiếp theo.

Nguồn tham khảo:

• Dân Việt — "Chính phủ bỏ đề xuất cho người dưới 18 tuổi đăng ký hiến bộ phận cơ thể, hiến xác" — 01/11/2026 — https://danviet.vn/chinh-phu-bo-de-xuat-cho-nguoi-duoi-18-tuoi-dang-ky-hien-bo-phan-co-the-hien-xac-d1471709.html
• Dân Việt — "Bộ trưởng Y tế Đào Hồng Lan: Mở rộng cơ hội hiến tạng nhưng không đánh đổi quyền lợi, sự an toàn của người hiến" — 02/11/2026 — https://danviet.vn/bo-truong-y-te-dao-hong-lan-mo-rong-co-hoi-hien-tang-nhung-khong-danh-doi-quyen-loi-su-an-toan-cua-nguoi-hien-d1471801.html
• Kênh14 (dẫn VnExpress) — "Bộ Y tế rút đề xuất người dưới 18 tuổi được hiến mô cho cha mẹ" — 01/11/2026 — https://kenh14.vn/bo-y-te-rut-de-xuat-nguoi-duoi-18-tuoi-duoc-hien-mo-cho-cha-me-215261101213047755.chn
• HĐND TP.HCM — "Điều chỉnh quy định hiến mô, tạng của người dưới 18 tuổi, siết kiểm soát thương mại hóa" — 02/11/2026 — https://hdnd.hochiminhcity.gov.vn/tin-tuc/tin-tong-hop/dieu-chinh-quy-dinh-hien-mo-tang-cua-nguoi-duoi-18-tuoi-siet-kiem-soat-thuong-mai-hoa
• Tuổi Trẻ (qua twaslnews) — phỏng vấn TS. Hà Anh Đức, Cục trưởng Cục Quản lý Khám, chữa bệnh — 03/11/2026 — https://twaslnews1.twaslnews.com/7090154/

Bài viết mang tính thông tin, giải thích dự thảo luật — không phải tư vấn pháp lý. Trường hợp cụ thể, vui lòng tìm luật sư hoặc tư vấn chuyên môn. Nội dung không thay thế ý kiến nhân viên y tế. Ảnh minh họa do AI tạo.

Đọc thêm trên Vina Health:

• Từ 1/11, gọi 113 cũng được điều phối cấp cứu y tế — Thông tư 42/2026/TT-BYT
• Ăn mặn mà vẫn thiếu i-ốt — Ngày toàn dân mua và sử dụng muối i-ốt 2/11
• Khám sức khỏe miễn phí: 6,3 triệu người TP.HCM đã khám — bạn thì sao?